Фтор

фтор
фтор
Дата открытия	1810 йылдың
Химическая формула	F
Названо в честь	плавиковая кислота[d]
Электронная конфигурация	1s² 2s² 2p⁵ һәм [He] 2s² 2p⁵
Символ элемента	F
Атомное число	9
Температура плавления	−363 ± 1
Энергия ионизации	15,7 ± 0,1
Первооткрыватель или изобретатель	Анри Муассан[d] һәм Андре-Мари Ампер
Масса	18,998403162 ± 5,0E−9
Давление пара	1 ± 1
Место обнаружения	Франция
Следующее по порядку	Неон
Точка кипения	−307 ± 1
	Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Фтор (лат. Fluorum), F — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се төп төркөмөндә, 9-сы һан аҫтында тороусы химик элемент. Фтор һарғылт төҫтәге газ, галогендарға инә.

Фтор исеме (грекса phthoros — үлем, емереклек) урыҫ телендә генә ҡулланыла, уны 1810 йылда А.Ампер тәҡдим итә. Күп телдәрҙә «флюор» һүҙе таралған.

Тарихи белешмә

Фторҙың беренсе атамаһы — флюорит CaF₂ — XV быуат аҙағында «флюор» (латинса fluo — ағам) исеме аҫтында яҙылған. Ирекле фторҙы 1986 йылда калий гидрофториды KHF₂ булған, шыйыҡ фторлы водородтың электролизы юлы менән А.Муассен таба.

Фтор химияһы 1930-сы йылдарҙан башлана, уны атом сәнәғәтендә ҡулланалар.

Тәбиғәттә таралышы

Ер ҡабығындағы уртаса 6,25 * 10⁻²% (масса буйынса) таралған. Фтор вулкан газдарында һәм термаль һыуҙарҙа бар.

Физик һәм химик үҙенсәлектәре

Газ хәлендәге фторҙың тығыҙлығы 1,693 г/л, шыйыҡтыҡы — 1,5127 г/см³. Иреү температураһы −219,61⁰ С, ҡайнау — −188,13⁰ С. Фторҙың тышҡы электрон конфигурацияһы 2s² 2р⁵. Ҡушылмаларында оксидлашыу кимәле-1.

Фтор металдарҙың күпселеге менән бик актив тәьҫир итешә. Һелтеле һәм һелтеле-ер металдары менән һалҡында ла, Bi, Sn, Ti, Мо, W менән әҙ генә йылытҡанда, Hg, Pb, U, V менән бүлмә температураһында ялҡынланып барыусан. Ҡайһы бер металдар (Fe, Си, Al, Ni, Mg, Zn) менән тәьҫир итешкәндә һаҡлаусы яры хасил була, һәм реакция туҡтай.

Металдарҙың йәки металл булмағандарҙың галогенидтары фтор менән һалҡында ла тәьҫир итешә, фтор галогендарҙы алмаштыра.

Металдарҙың гидроксидтары менән тәьҫир итешкәндә, шул металдың фториды һәм кислород хасил була.

Фтор органик матдәләр менән бик актив реакцияға инә.

Ҡулланылышы

Газ хәлендәге өс-фторлы хлорҙы СlF₃ (фторлаштырыусы агент), алты фторлы көкөрттө SF₆ (электротехник сәнәғәттә газлы изолятор) алыу өсөн ҡулланалар. Шыйыҡ фтор — ракета яғыулығы оксидлаштырғысы.

Шулай уҡ фосфорлы ашламалар етештергәндә ҡулланыла.

Шулай уҡ ҡарағыҙ

ru:Соединения фтора в ракетной технике

Иҫкәрмәләр

↑ PubChem (ингл.)
↑ (not translated to en), (not translated to en), (not translated to en) Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied Chemistry — IUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 370. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
↑ Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report) (ингл.) — IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1515/PAC-2019-0603

Әҙәбиәт

Фтор// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 28-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Рысс И. Г. Химия фтора и его неорганических соединений. М. Госхимиздат, 1966 г. — 718 с.
Некрасов Б. В. Основы общей химии. (издание третье, том 1) М. Химия, 1973 г. — 656 с.

Һылтанмалар

Информация о Перфторане
Кровезаменитель Перфторан // Вестник РАН, 1997, том 67, N 11, с. 998—1013.

[_f406832b896c7189-1] PubChem (ингл.)

[_8732076ab154d6cc-2] (not translated to en), (not translated to en), (not translated to en) Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied Chemistry — IUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 370. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14

[_fbe0670b73e6d5b4-3] Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report) (ингл.) — IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1515/PAC-2019-0603

[1]

[2]

[3]