Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы

Учёная степень	физика-математика фәндәре докторы[d] (1968 йылдың)
Обучался у	Сәғҙиев Роальд Зиннур улы
Гражданство	СССР; Рәсәй;
Область деятельности	плазма физикаһы[d] һәм астрофизика[d]
Пол или гендер	ир-ат
Учебное заведение	Мәскәү энергетика институты; Новосибирск дәүләт университеты (1963);
Полученные награды	;
Место погребения	Троекуров зыяраты[d];
Дата рождения	1940 йылдың 19 октябре
Работодатель	РФА СБ Йәҙрә физикаһы институты[d]; Институт космических исследований РАН[d];
	Изображение
Учёное звание	РФА ағза-корреспонденты[d], РФА академигы[d] һәм профессор
Участник организации или коллектива	Рәсәй Фәндәр академияһы, СССР Фәндәр академияһы һәм Европа академияһы[d]
Дата смерти	2022 йылдың 12 сентябре (81 йәш)
Род занятий	астрофизик
Место рождения	Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР;
	Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ғәлиев фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы (19 октябрь 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-физигы. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1992). РФА-һы космос тикшеренеүҙәре институтының Почётлы директоры.

Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — плазма физикаһы һәм йыһан физикаһы. 1975 йылдан һуң баҫылған 5000-дән ашыу эшенә һылтанмалар бар. Хирша Индексы — 36^[3].

Биографияһы

Альберт Әбүбәкер улы Ғәлиев 1940 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1957 йылда Мәскәү энергетика институтының радиотехника факультетына уҡырға инә. МЭИ-ла уҡыған саҡта самбо көрәше менән мауыға, хатта Мәскәү чемпионы була. Әммә 1961 йылда Новосибирск дәүләт университетына күсә. Университетта уҡыу менән бер рәттән СССР ФА-ның Йәҙрә физикаһы институтында эшләп йөрөй. 1963 йылда уҡыуын тамамлай (НДУ-ның беренсе сығарылышы).

1971 йылдан алып Мәскәү физика-техник институтының йыһан физикаһы кафедраһында уҡыта.

1973 йылда СССР РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институтының йыһан плазмаһы физикаһы кафедраһын етәкләй.

1988 йылдан — РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институты директоры.

Әлеге ваҡытта — РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институтының Почетлы директоры.

1987 йылда — СССР Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты, 1992 йылда академигы итеп һайлана. Ҡояш системаһы физика буйынса Ғилми советы рәйесе.

Макс Планк Йәмғиәтенең, Европа академияһы һәм Халыҡ-ара астронавтика академияһының сит ил ағзаһы, К. Э. Циолковский исемендәге Космонавтика академияһы ағзаһы.

Фәнни ҡаҙаныштары

А. Ә. Ғәлиев плазмала тулҡындарҙың көсһөҙ тәьҫир итешеүе теорияһы өҫтөндә эшләй. Әлеге теория көсһөҙ плазма турбулентлығы теорияһының нигеҙҙәренең береһе була. Р. З. Сәғҙиев менән берлектә токамактарҙа неоклассик күсереү теорияһын эшләй.

Йыһан плазмаһын өйрәнеү менән шөғөлләнә. Альфвен феномены теорияһын үҫтерә. Альфвен тулҡындары ярҙамында корональ тишектәрҙән ҡояш еленең тиҙләтеүен аңлатҡан теория тәҡдим итә.

1979 йылда магнит тоҡанып китеүе аккрецион дискыларында ашырыла тигән һығымтаға килә. Р. Рознер һәм Дж. Вайан менән берлектә ҡара упҡын тирәләй аккрецион дискы тажы магнит-плазма элмәктәрҙән тора, тип дәлилләй.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Ленин премияһы (1984)
Ленин комсомолы премияһы
Рәсәй Федерацияһы Президентының мәғариф өлкәһендәге премияһы (2003)^[4]
Фон Кармандың Халыҡ-ара астронавтика академияһы премияһы
Александр фон Гумбольдт премияһы
Ханнес Альфвен исемендәге Ер тураһындағы фәндәр Европа союзы миҙалы (2008)^[3]^[5].
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
Почёт ордены (2002)

Иҫкәрмәләр

Әҙәбиәт

Зиновьев А. Л. Жизнь замечательных людей РТФ МЭИ. Изд. МЭИ. Москва, 2005. ISBN 5-7046-1263-6.

Һылтанмалар

Профиль Альберта Абубакировича Галеева РФА рәсми сайтында
Академику Галееву Альберту Абубакировичу — 70 лет! // Сайт РАН, 19 октября 2010 года

[_1569f87f998e01e3-1] ttps://www.ae-info.org/ae/User/Galeev_Albert

[_e4c2554d69cf80b7-2] ttps://iki.cosmos.ru/news/pamyati-alberta-abubakirovicha-galeeva

[Список-3] 3,0 ^3,1 Список российских ученых c индексом цитируемости >1000

[4] Награды и лучшие публикации ИКИ РАН

[5] События и анонсы ИКИ РАН

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]