Шатили
Шатили (груз. შატილი) — Грузияның Хевсурети тарихи өлкәһендәге бейек тауҙағы ауыл. Хәҙер Мцхета-Мтианети крайының Душети муниципалитеты составына инә.
Географияһы
Шатили Төп Кавказ һыртының төньяҡ битләүендә, Аргун йылғаһы тарлауығының башында, Шатилисцкали тамағында[1], Рәсәй Федерацияһы Чечен Республикаһының Итум-Калинский районы сигенән 2 км алыҫлыҡта ята.
Төҙөлөштәр торлаҡтарҙың берҙәм нығытылған комплексынан һәм 60 оборона башняларынан тора. Шатили Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡылары исеменә инеү буйынса дәғүә итә[2].
Этимологияһы
Ауыл исеме — შატილი (иҫке форманан შანდილი) грузин теленең тау диалектында «беркетелеш» тигәнде аңлата. Ләкин, Рәсәйҙә атама чечен теленән «боҙлоҡ иле» тип тәржемә ителә тигән фекер бар[3]. Рәсәй халҡы фекеренсә шулай уҡ, топоним чечен Шедалаһына — боҙлоҡ иле, ә шедалой — боҙлоҡ кешеһе тигән һүҙгә барып тоташа[4], әммә урта быуат грузин сығанаҡтарында был улай түгел икәнлеге тураһында иҫбатлауҙар бар. Шатили — боронғо грузин ауылы һәм чечендарға, күршелектән тыш, бер ниндәй ҙә мөнәсәбәте юҡ. Уның халҡы борондан чечендарға дошмандарса ҡараған һәм уларҙың һәр ваҡыт аныҡ дөйөм грузин үҙаңы булған[5]
Тарихы
Шатили халҡы грузин теленең хевсур диалектында һөйләшкән[6].
ЭСБЕ-ға ярашлы: "1843 йылда Шамилдың иң батыр һәм һәләтле хәрби етәкселәренең береһе чечендарҙың ҙур өйкөмө менән Шатилиға һөжүм иткән һәм хевсурҙарҙың рустарҙан айырылып, Шамилға буйһоноуҙарын талап иткән: Шатили халҡы дошмандан ҡотолоп ҡына ҡалмаған, үҙҙәренең ике кешеһен юғалтып, Шамилды һәм уның өйөрөнән йөҙләгән кешеһен үлтергән[1].
Халҡы
2008 йыл башында Шатили ауылының һайлау участкаһында 130 һайлаусы теркәлгән[7].
Әммә Грузияла 2014 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 22 кеше генә билдәләнгән[8]
2014 йылдан һуң, күп кеше ауылға ҡайтып йәшәй, әммә улар тарихи кварталдар эргәһендә төпләнә һәм яңы кварталға нигеҙ һала[9]
Галереяһы
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1,0 1,1 Шатиль // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ World heritage. Shatili
- ↑ Часть 4: Т — Я / Топонимический словарь Кавказа / Т: / Абхазская интернет-библиотека / Абхазская интернет-библиотека(недоступная ссылка)
- ↑ Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006
- ↑ 6
- ↑ Этнический состав населения Северного Кавказа в XVIII — начале XX века. — М., 1974 [общ. свед.]
- ↑ Выборы в Шатили не пройдут
- ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 სექტემბერი 2016.
- ↑ ТематичеÑ�кие программы. Родники жизни. Шатили. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 ғинуар 2019.
Һылтанмалар
- Топографическая карта K-38-55. Шатили
- Описания Шатили с фотографиями
- Shatili (Tourism Department of Georgia)
- «Облака сверху и снизу», журнал «Вокруг Света», февраль 1970 г.
- Краткое описание села Шатили.
Әҙәбиәт
- Шатиль // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)