Турау
| Город | |||||
| Турау | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| бел. Тураў | |||||
 | |||||
|
|||||
| 52°04′09″ с. ш. 27°44′10″ в. д.GЯO | |||||
| Ил |
 Беларусь |
||||
| Область | Гомель | ||||
| Район | Еткәүес | ||||
| Район Советының исполком рәйесе | Митюрич Игорь Леонидович[1] | ||||
| Тарихы һәм географияһы | |||||
| Тәүге телгә алыу | 980 йыл | ||||
| Город | 2004 | ||||
| Майҙаны | 5,46[2] км² | ||||
| Диңгеҙ кимәленән бейеклеге | 125[3] | ||||
| Сәғәт бүлкәте | UTC+3:00 | ||||
| Халҡы | |||||
| Халҡы | ▲ 2 766 кеше (2023) | ||||
| Тығыҙлығы | 495 кеше/км² | ||||
| Милли составы | белорустар, урыҫтар, украиндар | ||||
| Һанлы идентификаторҙар | |||||
| Телефон коды | +375 2353 | ||||
| Почта индексы | 247980 | ||||
| Автомобиль коды | Ҡалып:НП-Белоруссия/Автокод | ||||
|
|
|||||
|
zhitkovichi.gov.by/ru/turov-gor/ (белор.) (рус.) (инг.) |
|||||
|
|
|||||
| Логотип Викисклад Викисклад файлдары | |||||
![Флаг[d]](/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Tura%C5%AD,_Belarus.svg)
![Герб[d]](/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Coat_of_Arms_of_Tura%C5%AD,_Belarus.svg)
Турау (бел. Тураў) — Беларусь Республикаһының Гомель өлкәһендәге Еткәүес районында урынлашҡан ҡала. Беларусьтағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе, X—XIII быуаттарҙағы Турау кенәзлегенең баш ҡалаһы була. Турау ҡала Советы составына инә.
Ҡаланың исеме ғәҙәттә арҙаҡлы Тура кенәзе исеме менән бәйле тип иҫәпләнә.
Халыҡ һаны — 2 761 кеше (2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).
Географик мәғлүмәт
Полесье биләмәһендә, Припять йылғаһы буйында урынлаша. Еткәүес ҡалаһынан һәм тимер юл станцияһынан 25 км көньяҡ-көнбайышта, ә Гомель ҡалаһынан 258 км алыҫлыҡта урынлаша. Автомобиль юлдары аша Дауыд-Ғараҙыҡ, Еткәүес һәм Ләлсис менән бәйләнә. Иң яҡын ҡалалар: Еткәүес — 25 км, Микәүес — 69 км, Ләлсис — 57 км, Өҫтәлен — 81 км.
Геральдикаһы
Турау гербы һәм флагы 2001 йылдың 27 сентябрендә Турау ҡасабаһы депутаттар советының 42-се ҡарары менән раҫлана. Улар 2002 йылдың 23 ғинуарында Белорусь Республикаһының Герб матрикулында № 79 булып теркәлә.
Тарихы
Туров — дергәүестәрҙең сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге, аҙаҡтан Боронғо Рус дәүләте составындағы айырым кенәзлек баш ҡалаһы була. Ҡала тәүге тапҡыр 980 йылда Үткән йылдар тураһында хикәйәһендә телгә алына.
Турау ҡалаһының нигеҙе Язда һәм Струмень йылғалары ҡушылған урында һалына. Был йылғалар Припятьтың ҡушылдыҡтары булып тора, ә Припять үҙе Днепрға ҡоя, ул иһә Ҡара диңгеҙгә алып бара. Географик яғынан уңайлы урынлашҡанлыҡ ҡала үҫешенә булышлыҡ итә, сөнки Турау аша «Варягтарҙан гректарға» тигән билдәле сауҙа юлының бер юлы үткә.
1005 йылда Рус кенәзе Святополк Турауҙа рим йолалары буйынса ғибәҙәт ҡылыу өсөн ғибәҙәтхана нигеҙләй.
XI быуатта Турау христианлыҡтың мөһим үҙәктәренең береһенә әйләнә. Шул осорҙа бында Турау евангелиеһы яҙыла — ул хәҙерге Белорусь биләмәһендә ижад ителгән иң боронғо китап тип һанала.
Стратегик яғынан уңайлы урынлашҡанлыҡтан, Турауҙа төрлө һөнәрселек төрҙәре үҫешә.
XII быуатта Турау кенәзлегендә 2 монастырь һәм 85 сиркәү һанала.
1230 йыл тирәһендә Турауҙа ер тетрәү һөҙөмтәһендә ҡәлғә емерелә. Был хәл тик 1961 йылда ғына археологтар тарафынан асыҡлана.
1320—1330 йылдарҙа Турау-Пинск ерҙәре Бөйөк Литва кенәзлеге составына инә. XV быуат аҙағында Турау Михаил Глинскийҙың шәхси биләмәһе була.
1502 йылда ҡала татарҙар тарафынан емерелә.
1793 йылда Речь Посполитаяның икенсе бүленешенән һуң Турау Рәсәй Империяһының Минск губернаһы составына инә. XIX быуат дауамында ул провинциаль ҡала булып ҡала.
XVI быуатта Турауҙа йәһүд йәмәғәте барлыҡҡа килә. XIX быуатта ҡала «ултырғанлыҡ сиге» биләмәһенә инә.
1897 йылда Турау халҡының 52,3 % йәһүдтәр тәшкил итә — 2 252 кеше (дөйөм халыҡ һаны 4 290).
XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Белорусьтың йәһүд халҡы АҚШ-ға күпләп күсенә башлайҙар.
1941 йылдың йәйендә Турау баҫып алына, әммә 1941 йылдың октябрендә ҡалала Турау антифашистик ойошмаһы эш башлай.
1944 йылдың 5 июлендә ҡала азат ителә.
1995 йылдың 6 авгусында Турауҙа Икенсе Белорус яҙыу көнө үткәрелә.
10 августа 2004 йылда Беларусь Республикаһы Министрҙар Советы ҡарары менән Турау ҡасабаһына ҡала статусы бирелә.
2008 йылда Туровта яңы ҡунаҡхана төҙөлә һәм туризм инфраструктураһы булдырыла башлай.
Халыҡ һаны
2023 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Турау ҡалаһында халыҡ һаны 2 766 кеше.[4].
2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Турауҙа 2 765 кеше йәшәй.[5] <timeline> ImageSize = width:630 height:300 PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors =
id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy Period = from:0 till:7000 ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData =
color:cobar width:19 align:left bar:1200 from:0 till:6000 bar:1649 from:0 till:3000 bar:1886 from:0 till:1183 bar:1909 from:0 till:6435 bar:1923 from:0 till:6217 bar:1924 from:0 till:5264 bar:1926 from:0 till:5393 bar:1933 from:0 till:4500 bar:1939 from:0 till:5439 bar:1959 from:0 till:5339 bar:1970 from:0 till:4297 bar:1979 from:0 till:3799 bar:1989 from:0 till:3467 bar:2000 from:0 till:3500 bar:2003 from:0 till:3200 bar:2006 from:0 till:3100 bar:2008 from:0 till:3100 bar:2015 from:0 till:2771 bar:2016 from:0 till:2795 bar:2018 from:0 till:2765
PlotData=
textcolor:black fontsize:S bar:1200 at: 6000 text: 6000 shift:(-11,5) bar:1649 at: 3000 text: 3000 shift:(-14,5) bar:1886 at: 1183 text: 1183 shift:(-14,5) bar:1909 at: 6435 text: 6435 shift:(-14,5) bar:1923 at: 6217 text: 6217 shift:(-14,5) bar:1924 at: 5264 text: 5264 shift:(-14,5) bar:1926 at: 5393 text: 5393 shift:(-14,5) bar:1933 at: 4500 text: 4500 shift:(-14,5) bar:1939 at: 5439 text: 5439 shift:(-14,5) bar:1959 at: 5339 text: 5339 shift:(-14,5) bar:1970 at: 4297 text: 4297 shift:(-14,5) bar:1979 at: 3799 text: 3799 shift:(-14,5) bar:1989 at: 3467 text: 3467 shift:(-14,5) bar:2000 at: 3500 text: 3500 shift:(-14,5) bar:2003 at: 3200 text: 3200 shift:(-14,5) bar:2006 at: 3100 text: 3100 shift:(-14,5) bar:2008 at: 3100 text: 3100 shift:(-14,5) bar:2015 at: 2771 text: 2771 shift:(-14,5) bar:2016 at: 2795 text: 2795 shift:(-14,5) bar:2018 at: 2765 text: 2765 shift:(-14,5)
</timeline>
| 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Турау халҡының милли составы | ||
|---|---|---|
| Милләт | Халыҡ һаны | % |
| Белорустар | 2772 | 93,43% |
| Сиғандар | 83 | 2,8% |
| Урыҫтар | 65 | 2,19% |
| Украиндар | 27 | 0,91% |
| Поляктар | 4 | 0,13% |
| Үзбәктәр | 3 | 0,1% |
1939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Турау ҡалаһында 5455 кеше йәшәй: 3589 белорус, 1528 йәһүд, 221 урыҫ, 84 украин һәм 33 башҡа милләт вәкилдәре.[6].
Был мәҡәләгә Рувикиның башҡа мәҡәләләре һылтанмай. |
.svg){kind=link}
- ↑ Туровский городской исполнительный комитет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 октябрь 2018. Архивировано 29 октябрь 2018 года.
- ↑ Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 июня 2015 года № 70 О внесении изменения в решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2011 года № 163. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2016. Архивировано 9 октябрь 2015 года.
- ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
- ↑ Белстат. Численность населения на 1 января 2023 года.
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
<ref>тамғаһы дөрөҫ түгел;belstat2018төшөрмәләре өсөн текст юҡ - ↑ Туровский район. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 февраль 2020. Архивировано 9 февраль 2022 года.
- Мегавики:Мегавики.Данные элементы булған мәҡәләләр
- Мегавики:Статьи со сложным входом в Модуль:URL
- Алфавит буйынса тораҡ пункттары
- Мегавики:Айырым мәҡәләләр/етем0
- Мегавики:Айырым мәҡәләләр
- Турау
- X быуатта нигеҙләнгән ҡалалар
- Боронғо Урыҫ ҡалалары
- Гомель өлкәһенең ҡалалары
- Еткәүес районының тораҡ пункттары
- Иҫкәрмәләрендә хаталар булған биттәр