Эстәлеккә күсергә

Сабитов Камил Басир улы

Мегавики проектынан
Сабитов, Камиль Басирович
Сабитов Камил Басир улы
Файл:Сабитов Камиль Басирович.jpg
Тыуған көнө 1951 йылдың 15 майы(1951-05-15) (75 йәш)
Тыуған урыны
Ил
Ғилми даирәһе математика, дифференциал тигеҙләмәләр, математик физика
Эшләгән урыны Өфө фән һәм технологиялар университеты, Башҡортостан Республикаһының стратегик тикшеренеүҙәр Институты, БР ФА Стәрлетамаҡ филиалы
Альма-матер
Ғилми дәрәжәһе физика-математика фәндәре докторы
Ғилми исеме профессор, член-корреспондент АН РБ (2006)
Ғилми етәксеһе С. П. Пулькина, Е. И. Моисеев
Уҡыусылары 30 фән кандидаты һәм 3 фән докторы әҙерләгән
Ниндәй өлкәлә танылған дифференциаль тигеҙләмәләр өлкәһендә белгес
Награда һәм премиялары Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), РФ почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2001), РФ атҡаҙанған фән эшмәкәре (2014), «Стәрлетамаҡ ҡалаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (2017), «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2021)

Сабитов Камил Басир улы (рус. Сабитов Камиль Басирович; 1951 йылдың 15 майы, Йәлембәт ауылы, Башҡорт АССР-ы) — СССР һәм Рәсәй математигы, физика-математика фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты[1]. Ҡатнаш типтағы дифференциаль тигеҙләмәләрҙең сифат һәм спектраль теорияһы, математик физиканың кире мәсьәләләре һәм газ динамикаһы өлкәһендәге белгес[2].

Биографияһы

Камил Басир улы Сабитов 1951 йылдың 15 майында Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Йәлембәт ауылында тыуған.

1973 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетын «Математика һәм физика» һөнәре буйынса тамамлай[1]. Уҡыуын тамамлағандан һуң институтта математик анализ кафедраһы ассистенты булып фәнни-педагогик эшмәкәрлеген башлай[1].

1980 йылда Куйбышев дәүләт педагогия институтында профессор Степан Павлович Пулькин етәкселегендә «Дифференциаль тигеҙләмәләр һәм математик физика» һөнәре буйынса «Характеристик ябайлашыулы ҡатнаш типтағы тигеҙләмәләр өсөн сик буйы мәсьәләләре» темаһына физика-математика фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай[3].

1988—1991 йылдарҙа Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультетындағы дөйөм математика кафедраһы докторантураһында белем ала[3].

1992 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Евгений Иванович Моисеевтың ғилми консультантлығында «Ҡатнаш типтағы тигеҙләмәләрҙең сифат һәм спектраль теорияһының ҡайһы бер мәсьәләләре» темаһына физика-математика фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай[3]. 1993 йылда профессор ғилми исеме бирелә[1].

1992 йылдан 2007 йылға тиклем Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының (хәҙер — Өфө фән һәм технологиялар университетының Стәрлетамаҡ филиалы) физика-математика факультеты деканы вазифаһын башҡара[4]. Факультетҡа етәкселек иткән осорҙа 5 яңы кафедра, иҫәпләү үҙәге һәм махсуслаштырылған лабораториялар асыу башланғысы менән сығыш яһай[5].

1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Стәрлетамаҡ филиалы ойоштороусы-директоры, ә 1996 йылда директоры итеп тәғәйенләнә[3]. Һуңыраҡ был бүлексә Башҡортостан Республикаһының Стратегик тикшеренеүҙәр институты составына индерелә, унда ғалим филиал директоры һәм баш ғилми хеҙмәткәр вазифаларын биләй[6].

2006 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының физика-математика фәндәре бүлеге буйынса ағза-корреспонденты итеп һайлана[3].

Уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге

Камил Басир улы Сабитов юғары математика, дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы, математик физика тигеҙләмәләре һәм вариацион иҫәпләү буйынса лекциялар уҡый[5].

1981 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы буйынса даими ғилми семинар ойоштора[5]. 1994 йылда институт янында физика-математика йүнәлештәре буйынса аспирантура асылыуына өлгәшә[5].

2003—2007 йылдарҙа дифференциаль тигеҙләмәләр һәм математик моделләштереү һөнәрҙәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса берләштерелгән диссертация советы рәйесе вазифаһын башҡара[4].

Ғилми эшмәкәрлеге

Ғилми ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә тауышҡа тиклемге һәм өн тиҙлегенә яҡын газ динамикаһының математик мәсьәләләре, дифференциаль операторҙарҙың спектраль анализы, локаль булмаған сик буйы мәсьәләләре һәм махсус функциялар теорияһы инә[2].

Төп ғилми һөҙөмтәләре:

  • ҡатнаш типтағы тигеҙләмәләрҙең гиперболик өлөшө структураһының Трикоми мәсьәләһенең корректлығына йоғонтоһо эффектын асыу[3].
  • ҡатнаш типтағы тигеҙләмәләрҙең дөйөмләштерелгән сиселештәренең булыуын иҫбатлау өсөн Шварц тибындағы альтернирлаусы алымды үҫтереү һәм теоретик яҡтан нигеҙләү[3].
  • Кэтлин Моравецтың ярҙамсы функциялар ысулын үҫтереү һәм газ динамикаһы тигеҙләмәләре өсөн Франкль һәм Трикоми мәсьәләләре сиселештәренең берҙән-берлеге тураһындағы теоремаларҙы иҫбатлау[3].
  • Лаваль соплоларындағы ағымдар контексында Чаплыгин тигеҙләмәһе өсөн Франкль һәм Трикоми мәсьәләләренең фундаменталь берҙән-берлек теоремаларын иҫбатлау[3].
  • Лаврентьев — Бицадзе һәм Чаплыгин дифференциаль операторҙары өсөн Франкль спектраль мәсьәләһендә спектраль үҙсәнлектәрҙе һәм үҙ функцияларының аналитик күренешен билдәләү[3].
  • Самарский — Ионкин һәм Бицадзе — Самарский шарттары булған локаль һәм локаль булмаған сик буйы мәсьәләләренең сиселеүсәнлек критерийҙарын формалаштырыу[3].
  • тура мөйөшлө өлкәләрҙә параболик-гиперболик типтағы дифференциаль тигеҙләмәләр һәм юғары тәртиптәге тигеҙләмәләр өсөн тура һәм кире мәсьәләләрҙе тикшереү[3].

Дифференциаль тигеҙләмәләр өлкәһендә төбәк ғилми мәктәбен булдыра: уның етәкселегендә 3 докторлыҡ һәм 30-ҙан ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана[7].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ғилми-ойоштороу эшендә һәм төбәк академик программаларын координациялауҙа әүҙем ҡатнаша[6]. РФФИ һәм РНФ гранттары буйынса ғилми проекттар менән етәкселек итә[6].

«Вестник Самарского государственного технического университета. Серия: Физико-математические науки», «Многофазные системы» һәм «Вестник Таджикского национального университета» ғилми журналдарының мөхәрририәт коллегиялары составына инә[1].

Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

  • «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» (2014)[1]
  • «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» (1999)[2]
  • «Рәсәй Федерацияһының юғары һөнәри белем биреү почетлы хеҙмәткәре» (2001)[1]
  • «Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы» (1996)[1]
  • «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2021)[8]
  • «Стәрлетамаҡ ҡалаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (2017)[1]

Ғилми хеҙмәттәре

  • Сабитов К. Б. Функциональные, дифференциальные и интегральные уравнения. — М.: Высшая школа, 2005. — 671 с. — ISBN 5-06-004759-8.
  • Сабитов К. Б., Биккулова Г. Г., Гималтдинова А. А. К теории уравнений смешанного типа с двумя линиями изменения типа. — Уфа: Гилем, 2006. — 150 с. — ISBN 5-7501-0672-9.
  • Сабитов К. Б., Сабитова Ю. К. Основные элементарные функции. — М.: Высшая школа, 2010. — 171 с. — ISBN 978-5-06-006180-2.
  • Сабитов К. Б. Уравнения математической физики. — М.: Физматлит, 2013. — 352 с. — ISBN 978-5-9221-1473-8.
  • Сабитов К. Б. К теории уравнений смешанного типа. — М.: Физматлит, 2014. — 304 с. — ISBN 978-5-9221-1554-4.
  • Сабитов К. Б. Прямые и обратные задачи для уравнений смешанного параболо-гиперболического типа. — М.: Наука, 2016. — 272 с. — ISBN 978-5-02-039969-3.
  • Сабитов К. Б. Вариационное исчисление и его приложения. — М.: Лаборатория знаний, 2025. — 176 с. — ISBN 978-5-93208-410-6.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Сабитов Камиль Басирович. Math-Net.Ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Сабитов Камиль Басирович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Сабитов Камиль Басирович. Академия наук Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  4. ↑ 4,0 4,1 Факультет математики и информационных технологий. Стерлитамакский филиал УУНиТ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Видные представители науки Башкортостана: Камиль Сабитов. ИА «Башинформ» (15 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Сабитов Камиль Басирович. Институт стратегических исследований Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  7. ↑ Академику АН РБ Камилю Сабитову – 70 лет! Академия наук Республики Башкортостан (17 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  8. ↑ За труд и доблесть, за верность профессии. Республика Башкортостан (30 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2009. — Т. 5: П — С. — 576 с. — ISBN 978-5-88185-072-2.;
  • Кто есть кто в Республике Башкортостан. — Уфа: Башкортостан, 1995. — 264 с.;
  • Кожанов А. И., Калиев И. А. Сабитов Камиль Басирович // Физико-математическому факультету — 50 лет: Сборник статей, посвящённый юбилею СГПИ. — Уфа: Гилем, 2004. — 180 с.;
  • Жегалов В. И., Ильгамов М. А., Ильин В. А., Моисеев Е. И., Нигматулин Р. И. и др. К шестидесятилетию К. Б. Сабитова // Труды Всероссийской научной конференции с международным участием. — Уфа: Гилем, 2011. — 19—28 с..

Һылтанмалар

«https://ba.megawiki.ru/w/index.php?title=Сабитов_Камил_Басир_улы&oldid=70714» битенән алынған