Пинск

Ҡала
Пинск
бел. Пінск
Флаг Герб
52°07′ с. ш. 26°05′ в. д.
Ил	Беларусь
Область	Брест
Тарихы һәм географияһы
Нигеҙләнгән	1097 йылдың
Тәүге телгә алыу	1097
Элекке исеме	Пиньск, Пинеск
Майҙаны	47,36 км²
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге	141 м
Климат	уртаса континенталь
Сәғәт бүлкәте	UTC+3:00
Халҡы
Халҡы	▼124 613 кеше (2023)
Тығыҙлығы	2759 кеше/км²
Милли составы	белорустар — 88,29 %, урыҫтар — 6,76 %, украиндар — 2,09 %, поляктар — 0,54 %, ҡалғандар — 2,32 %
Һанлы идентификаторҙар
Телефон коды	+375 165
Почта индексы	225700, 225710, 225716, 225745
Автомобиль коды	Ҡалып:НП-Белоруссия/Автокод
pinsk.gov.by  (белор.) (рус.) (инг.)
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Пинск (бел. Пінск) — Беларусьтың Брест өлкәһендә урынлашҡан, Пина менән Припять йылғалары ҡушылған урында урынлашҡан өлкәгә буйһоноусан ҡала. Пинск районының административ үҙәге. 2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 124 008 кеше.

Пинск — Полесье биләмәһенең ҙур мәҙәни һәм сәнәғәт үҙәге.

Атамаһы

Атамаһы Пина йылғаһы буйында урынлашыуына бәйле, ул Припять йылғаһының һул ҡушылдығы булып тора; гидроним «пин» тамырынан килеп сыға, уның мәғәнәләре — туҡталыш, өйрөлмәк, быуа. Икенсе фараз буйынса, йылға исеме боронғо һинд «pinas» — майлы, ҡалын, тығыҙ тигән һүҙ менән бәйле. Тағы бер версияға ярашлы, Пина гидронимының иллирия сығышлы булыуы ихтимал, һәм ул «һаҙлыҡ, бысраҡ, ләм, һаҙ» тигәнде аңлата.

Геральдикаһы

Пинск гербы 1994 йылдың 21 июнендә Пинск ҡалаһы Халыҡ депутаттары советының №421 ҡарары менән раҫлана. Беларусь герб матрикулына 1996 йылдың 21 июнендә №2 һаны аҫтында теркәлә.

Пинск флагы 2008 йылдың 2 декабрендә Беларусь Республикаһы Президентының №659 Указы менән раҫланған һәм 2009 йылдың 23 ғинуарында Беларусь дәүләт геральдик реестрына №Б-156 һаны аҫтында индерелә.

Тарихы

Пинск ҡалаһының тыуған көнө тип 1097 йылдың 5 ноябре һанала — был дата йыляҙмала Пиньск (йә Пинеск) ҡалаһы итеп телгә алыныу менән бәйле.

Пинск XI—XIII быуаттарҙа Турау кенәзлеге составында була:

• 1005: Туров епископияһын урынлаштырыу тураһында устав грамотаһында телгә алына.
• 1097: «Повесть временных лет» йылъяҙмаһында Пинск (Пинескъ) тураһында тәүге телгә алына.
• 1174: Үҙ аллы Пинск кенәзлегенең баш ҡалаһы.

XIV, XV, XVI быуаттарҙа Пинск биләмәһе Бөйөк Литва кенәзлеге составында була:

• 1320 йыл — кенәз Гедимин Пинск кенәзлеген Литва ҙур кенәзлегенә ҡуша.
• 1566 йыл — Пинск Брест воеводалығындағы әһәмиәте буйынса икенсе ҡала булып тора.

Речь Посполитая составында. XVII—XVIII быуаттар:

• 1569 йыл — Литва менән Польша Речь Посполитая булып берләшкәс, Пинск Брест воеводалығының үҙәге була.
• 1655 йыл — 1654-1667 йылдарҙағы рус-поляк һуғышы ваҡытында, 25 сентябрҙә Ф. Ф. Волконский етәкселегендәге ғәскәр Пинскты баҫып алып, ҡаланы талайҙар һәм яндыралар.
• 1705 — Кенәз Михаил Вишневецкий һәм уның ҡатыны Екатерина сараларына нигеҙләнгән католик бернардиндар костёлы асыла. Ул 1832 йылға тиклем эшләй.
• 1784 йыл — Пинск ҡалаһына Польша короле Станислав Август Понятовский килә, ул Бутримович һарайының тәүге ташын һалыу тантанаһында ҡатнаша.

Рәсәй империяһы составында. XIX быуат:

1863 йыл, Пинск ҡалаһы

Баҙар майҙаны, 1930 йыл

• 1793 йыл, 23 ғинуар — Речь Посполитаяның икенсе бүленешенән һуң, Пинск ҡалаһы Рәсәй империяһы составына инә.
• 1812 йыл — Пинск биләмәһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы осоронда француз ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына, талана һәм өлөшләтә яндырыла. Полковник Жаховтың отряды Пинскта француз отрядын еңеп, уларҙан ҡалған ғоралдарҙы трофей итеп алға.
• 1860 йыл — Поречье ауылында Скирмунт шәкәр заводы эшләй башлай.
• 1884 йыл, декабрь — Пинск-Лунинец тимер юл тармағында хәрәкәт башлана.
• 1885 йыл — Пинскта караптарҙы ремонтлау һәм механика заводы эшләй башлай.
• 1892 йыл — Пинскта «Прогресс-Вулкан» шырпы фабрикаһы төҙөлә.
• 1897 йыл — ҡалала халыҡ һаны 28 368 кеше тәшкил итә, шул иҫәптән 20 957 йәһүд, 3625 урыҫ, 1420 белорус.
• 1904 йыл, март — Пинскта телефон селтәре барлыҡҡа килә.
• 1910 йыл — Пинскта 36 409 кеше йәшәй, уларҙың 26 626-һы — йәһүдтәр. Телефон станцияһы менән 196 абонент файҙалана.
• 1911 йыл, ноябрь — Пинскта тәүге киносеанстар күрһәтелә башлана.
• 1915 йыл, 15 сентябрь — Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Пинск немец ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына.

Украина Халыҡ Республикаһы составында (1917—1920):

• 1917 йыл, 20 ноябрь — Өсөнсө Универсал менән Украина Халыҡ Республикаһының бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә, уның составына Пинск та инә.
• 1918 йыл, 3 март — Брест-Литовск килешеүе төҙөлә, унда Пинск Украина Халыҡ Республикаһы составындағы Полесье округының өяз үҙәге тип танылыуы ҡарала.
• 1918 йыл — Пинскта Тарас Шевченко исемендәге «Просвіта» бөтәукраин йәмғиәте ойошторола.
• 1918 йыл — Пинскта кооператив ойошторола.

Польша Республикаһы составында (1921—1939):

• 1919 йыл — Пинсктағы ҡанлы ваҡиға (Пинсктағы ҡырылыш);
• 1919—1921 йылдар — Совет-поляк һуғышы төрлө уңыштар менән бара. Рига тыныслыҡ килешеүенә ярашлы, Көнбайыш Беларусь, шул иҫәптән Пинск та, Польшаға тапшырыла. Пинск Полесье воеводаһы составына инә;
• 1921 йыл, 7 сентябрь — ҡаланың үҙәк өлөшөндә янғын сығып үҙәкте тулыһынса тиерлек юҡҡа сығара;
• 1924 йыл — Тыуған яҡты өйрәнеү музейы нигеҙләнә. 1926 йылда асыла;
• 1936 йыл — Пинскта «Леще» ҡала паркында ҙур ауыл хужалығы күргәҙмәһе уҙғарыла. Күргәҙмә алдынан «Informator m. Pinska» — ҡаланың 1936 йылғы белешмәһе баҫтырылып сығарыла;
• 1939 йыл, 20 сентябрь — Ҡыҙыл Армия Пинскты биләй. Ҡала БССР составына индерелә.

СССР составында:

• 1939 йыл — Пинскта балалар музыка мәктәбе асыла;
• 1940 йыл, 15 ғинуар — Пинск автобус паркы эш башлай. Уның тәүге етәксеһе Г. О. Воевода була;
• 1940 йыл, февраль — Пинск дәүләт медицина колледжы ойошторола (ул ваҡытта — фельдшер-акушер мәктәбе).
• 1941—1944 йылдар — Пинск Украинаның рейхскомиссариат составында була. Был осорҙа «Пінська газета» баҫылып сыға.
• 1946 йыл, 10 август — Тәүге ҡала автобус маршруты буйынса хәрәкәт башлана;
• 1954 йыл, 1 август — Пинск өлкәһе бөтөрөлә.
• 1987 йыл, 17 ғинуар — яңы автовокзал бинаһы асыла;
• 1987 йыл, 5 апрель — яңы Пинск портына тәүге судно килеп туҡтай;
• 1989 йыл, 7 ноябрь — Пинскта Яңы Үҙәк китапхана бинаһы асыла.

Беларусь республикаһы составында:

• 1999 йыл, 5 сентябрь — VI Белорус яҙыу көнө үткәрелә.
• 2008 йыл — Пинск ҡалаһының флагы раҫлана.
• 2022 йыл — туристик-мәғлүмәт үҙәк асыла.

Климаты

Климат — уртаса-континенталь. Диңгеҙ һауа массалары йоғонтоһо арҡаһында ҡыш йомшаҡ, йәй уртаса йылы. Уртаса температура: ғинуарҙа - 3,4 °C, июлдә - 19,1 °C. Йыллыҡ яуым-төшөм миҡдары — яҡынса 600 мм. Температура нулдән юғары булған көндәр һаны — 253. Йылына уртаса 165 көн яуым-төшөм күҙәтелә.

Ҡала климаты
Күрһәткес	Ғин	Фев	Мар	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ноя	Дек	Йыл
Абсолют максимум, °C	11,2	16,4	22,3	30,2	32,9	35,5	36,1	36,3	35,5	26,7	20,3	12,8	36,3
Уртаса максимум, °C	−0,7	0,9	6,4	14,4	20,2	23,5	25,3	24,8	18,8	12,3	5,3	0,7	12,7
Уртаса температура, °C	−3	−2	2,2	9,0	14,6	18,4	20,0	19,2	13,6	7,9	2,7	−1,6	8,5
Уртаса минимум, °C	−5,3	−4,7	−1,3	4,1	9,0	13,0	14,7	13,8	9,1	4,5	0,4	−3,7	4,5
Абсолют минимум, °C	−34,7	−29,9	−25,7	−9	−3,1	1,4	4,5	−1,1	−4,5	−12,4	−23,3	−28	−34,7
Яуым-төшөм нормаһы, мм	39	32	36	35	60	74	92	57	52	46	45	44	612
Сығанаҡ: Погода и Климат

Халыҡ һаны

Халыҡ һанының үҙгәреше (XVI—XXI быуаттар) <timeline> ImageSize = width:1200 height:300 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:140000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:23 align:left bar:16 ст. from:0 till:5000 bar:17 ст. from:0 till:30000 bar:1825 from:0 till:4200 bar:1841 from:0 till:6800 bar:1860 from:0 till:8600 bar:1861 from:0 till:11300 bar:1870 from:0 till:18000 bar:1887 from:0 till:22967 bar:1897 from:0 till:28028 bar:1900 from:0 till:29500 bar:1907 from:0 till:34756 bar:1910 from:0 till:36409 bar:1921 from:0 till:23500 bar:1931 from:0 till:33500 bar:1939 from:0 till:35900 bar:1959 from:0 till:41500 bar:1974 from:0 till:77100 bar:1986 from:0 till:112600 bar:1993 from:0 till:123000 bar:1996 from:0 till:126900 bar:2000 from:0 till:132600 bar:2006 from:0 till:128223 bar:2007 from:0 till:128266 bar:2008 from:0 till:128272 bar:2009 from:0 till:128798 bar:2010 from:0 till:128874 bar:2013 from:0 till:130081 bar:2016 from:0 till:129523 bar:2017 from:0 till:128372 bar:2018 from:0 till:127336 bar:2020 from:0 till:126289 bar:2021 from:0 till:125900 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:16 ст. at: 5000 text: 5000 shift:(-11,5) bar:17 ст. at: 30000 text: 30 000 shift:(-11,5) bar:1825 at: 4200 text: 4200 shift:(-11,5) bar:1841 at: 6800 text: 6800 shift:(-11,5) bar:1860 at: 8600 text: 8600 shift:(-11,5) bar:1861 at: 11300 text: 11 300 shift:(-14,5) bar:1870 at: 18000 text: 18 000 shift:(-14,5) bar:1887 at: 22967 text: 22 967 shift:(-11,5) bar:1897 at: 28028 text: 28 028 shift:(-11,5) bar:1900 at: 29500 text: 29 500 shift:(-11,5) bar:1907 at: 34756 text: 34 756 shift:(-11,5) bar:1910 at: 36409 text: 36 409 shift:(-11,5) bar:1921 at: 23500 text: 23 500 shift:(-11,5) bar:1931 at: 33500 text: 33 500 shift:(-11,5) bar:1939 at: 35900 text: 35 900 shift:(-11,5) bar:1959 at: 41500 text: 41 500 shift:(-11,5) bar:1974 at: 77100 text: 77 100 shift:(-11,5) bar:1986 at: 112600 text: 112 600 shift:(-11,5) bar:1993 at: 123000 text: 123 000 shift:(-11,5) </timeline>

Пинск — Беларусьта халыҡ һаны буйынса унынсы, Брест өлкәһендә өсөнсө урында торған ҡала. Ҡала халҡы Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тиҙ үҫеш ала. 1990-сы йылдарҙа халыҡ һаны үҫеше яйлай, 2000 йылда 132,6 мең кешегә етә. Артабан ҡалала халыҡ һаны артыуы бер аҙ туҡтай.

2025 йылдың 1 ғинуарына ҡала халҡы — 124 008 кеше.