Орловский Александр Осипович

	пол. Aleksander Orłowski
Гражданство	Рәсәй империяһы; Речь Посполитая;
Род занятий	рәссам, художник-акварелист, иллюстратор, литограф, pastellist, рәссәм
Жанр	батальный жанр[d]
Описывается по ссылке	polskipetersburg.pl/… (пол.)
Участник организации или коллектива	Краковское научное общество[d]
Дата рождения	1777 йылдың 9 марты[…]
Дата смерти	1832 йылдың 13 марты[…] (55 йәш)
Место активности	Варшава һәм Санкт-Петербург
Место рождения	Варшава, Речь Посполитая[…];
Область деятельности	Живопись, иллюстрирование[d] һәм графика[d]
Пол или гендер	ир-ат
Место смерти	Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы[…];
Шаблон автора на Викискладе	Aleksander Orłowski
Собрание работ	Милли сәнғәт галереяһы[d], Print Collection of The New York Public Library[d], Национальный музей в Варшаве[d], Национальный музей (Познань)[d], Әрмәнстандың Милли картиналар галереяһы, Силезский музей[d], Национальный музей[d], Музей искусств в Лодзи[d] һәм Национальный художественный музей Республики Беларусь[d]
	Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Орловский Александр Осипович (пол. Aleksander Orłowski; 9 март 1777 йыл, Варшава — 13 март 1832 йыл, Петербург) — Рәсәй империяһы рәссамы. Баталия һәм жанрлы әҫәрҙәр авторы, сығышы менән поляк.

Биографияһы

Алекса́ндр О́сипович Орло́вский бай булмаған шляхта ғаиләһендә тыуған. Кенәзбикә Изабелла Чарторыйская, осраҡлы ғына уның һүрәт төшөрөүгә оҫталығын күреп ҡалып, буласаҡ рәссамды Варшавала йәшәгән рәссам Ж. Норблен де ла Гурденға уҡырға биргән. Патриотлығы, мажаралар яратыуы Орловскийҙы 1794 йылда хәрби хеҙмәткә килтерә, поляк ғәскәре сафында ул Костюшко баш күтәреүендә ҡатнаша. Шунда яраланып, Варшаваға кире ҡайта. Бында ул тәртипһеҙ тормош рәүеше алып бара башлай, хатта фокусник труппаһына инеп ала. Норблен, уның артислыҡ талантын баһалаһа ла, егетте аҙып-туҙып йөрөүҙән туҡтатырға тырыша, кире үҙе янына ала. Шунан бирле Орловский үҙен тулыһынса сәнғәткә бағышлай, ул хатта Варшавала танылыу яулай башлай. Шунан һуң Литвала бер йыл йәшәп ала, дворяндарҙың, ябай халыҡтың көнкүрешен өйрәнеп, урындан урынға күсеп йөрөй. Варшаваға кире ҡайтҡас, кенәз Юзеф Понятовскийға яҡынайып ала, поляк аристократияһы араһына инә.

Рәссам Рәсәйҙә

1802 йылда Санкт-Петербургҡа килә, бында уны бөйөк кенәз Константин Павлович ҡурсыуына ала, Орловский уларҙның өйөндә урынлаша, һүрәттәре, карикатуралары менән йәмғиәттә таныла башлай. Рәсәйҙе яҡшыраҡ өйрәнер өсөн Мәскәүгә, Новгородҡа һәм башҡа төбәктәргә сәйәхәт ҡыла; бынан тыш Франция, Италия һәм Германияла булып ҡайта. 1809 йылда «Казактар бивуагы» тигән әҫәре өсөн Санкт-Петербург рәсем сәнғәте академияһы уға академик исеме бирә.1819 йылда ул генераль штабҡа хәрби кейемдәр буйынса һүрәт төшөрөргә алына.

Орловский — талантлы, үткер, әммә кешелә, фигуралдарҙа төп һыҙаттарҙы эләктереп алһа ла, бик ентекләп эшләп тормай торған рәссам. Эрмитажда ҡуйылған майлы буяуҙар менән төшөрөлгән рәсемдәрҙән тыш ул бик күп ҡәләм, ҡауырһын, акварель менән эшләй, былар батша ғаиләһе һәм сәнғәт һөйөүселәрҙең альбомдарында тороп ҡала. Ул казактарҙы, башҡорттарҙы , һыбайлыларҙы төшөрөргә ярата, уларҙы үҙе үк литографияға күсереп ҡуя.

Орловский А. С. Пушкиндың «Руслан һәм Людмила» тигән поэмаһында ла телгә алына:

Бери свой быстрый карандаш,
Рисуй, Орловский, ночь и сечу!

Пушкин Орловскийҙы шулай уҡ « Арзрумға сәйәхәт» тигән әҫәрендә лә телгә ала:

У кибиток… пасутся уродливые, косматые кони, знакомые вам по прекрасным рисункам Орловского.

Фотогалерея


Башҡорт һыбайлыһы. 1810-сы йылдар	Башҡорт	Башҡорт яугирҙары
Ерән атлы һыбайлы	Башҡорт	Файл:Orłowski Griffonage.jpg Ҡәләм эштәре	Башҡорт һыбайлылары