Ольштын

Ольштын
пол. Olsztyn
Флаг	Герб
Часовой пояс	Үҙәк Европа йәйге ваҡыты, UTC+1:00 һәм UTC+2:00
Дата начала	1945 йылдың
Почтовый индекс	10-001–11-041
Является административным центром	Варминско-Мазурское воеводство[d], Olsztyn Voivodeship[d] һәм Ольштынское воеводство[d]
Граничит с	Ставигуда[d], Гетшвалд[d], Йонково[d], Дывиты[d], Барчево[d] һәм Пурда[d]
Официальный сайт	olsztyn.eu/o-olsztynie.h…
Предыдущее по порядку	Алленштайн[d]
Глава исполнительной власти	Piotr Grzymowicz[d]
Код автомобильного номера	NO
Численность населения	▼170 225 кеше (2021 31 март)
Категория для людей, похороненных здесь	Категория:Похороненные в Ольштыне[d]
Административно-территориальная единица	Варминско-Мазурское воеводство[d]
Государство	Польша
Площадь	88
Местный телефонный код	89
Дата возникновения	1353 йылдың 31 октябре
Официальное название	пол. Olsztyn нем. Allenstein франц. Allenstein
Высота над уровнем моря	88
Город-побратим	Шатору[d], Оффенбург[d], Калининград, Гельзенкирхен[d], Луцк[…], Кальп[d], Хальмстад[d], Перуджа, Ричмонд[d], Рованиеми[d] һәм Сённерборг[d]
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Ольштын (пол. Olsztyn ) [ˈɔlʂtɨn]), 1945 йылға тиклем Алленштайн (нем. Allenstein ) — Польша ҡалаһы, илдең төньяғында , Лын йылғаһы буйында урынлашҡан, Вармия-Мазур воеводствоһының административ үҙәге.

Географик урыны

Ольштын ҡалаһы Ольштын күлдәре төбәгендә урынлашҡан, унда 11 ҙур күлдәр һәм ҡуйы урмандар бар.

Ҡала морена боҙлоғоноң ҡалдығында ята. Ҡаланың иң бейек нөктәһе -диңгеҙ кимәленән 155 м бейеклектә, иң түбәне — 88 м бейеклектә.

Ольштындың 560 мең гектар ерен ҡала паркы зонаһы биләй(6,5 процент). Ольштын территорияһында ике тәбиғи заказник бар, уларҙың 14 га ере торфлы һаҙлыҡ үҫемлектәре менән ҡапланған.

Һыу ресурстары

Ҡала аша өс йылға аға: Лын, Вадонг (пол. Wadąg) һәм Кортувка (пол. Kortówka). Ҡала административ сиктәрендә 15 күл бар, шуларҙың 13-нөң майҙаны 1 гектарҙан ашыу.

Климат

Ҡала климаты уртаса, диңгеҙ климатынан континенталгә күсемле. Йыллыҡ уртаса яуым-төшөм кимәле — 600 мм, һауаның уртаса йыллыҡ температураһы +6,6 °C: максимум-июль (+17,7 °C) һәм ғинуар айында минимум (-3,5 °C). 160 көн яуым-төшөм менән, 140 көн менән һыуыҡ температуралы, ҡар ҡатламы уртаса 83 көн дауамында ята.

Галереяһы

• 
  Виадук
• 
  Ольштын ҡалаһы ҡапҡаһы
• 
  Святое Сердце Иисуса костелы
• 
  Иҫке ратуша
• 
  Яңы ратуша
• 
  Кафедраль собор һәм Иҫке ҡала
• 
  Ольштын замогы
• 
  Ольштын замогы
• 
  Изге Якоб сиркәүе
• 
  Инжил сиркәүе

Халыҡ

2000 йылда ҡала халҡы 172 000-гә етә.

1770 йылдан алып Ольштындағы халыҡ һаны

<timeline>

ImageSize = width:500 height:200 PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:40 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors =

id:linegrey value:gray(0.85)
id:cobar value:red

DateFormat = yyyy Period = from:0 till:210 ScaleMajor = unit:year increment:30 start:0 gridcolor:linegrey TextData =

pos:(30,20) textcolor:black fontsize:S
text:

PlotData =

bar:1770 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
bar:1800 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
bar:1830 color:cobar width:1 from:0 till:3 width:15
bar:1860 color:cobar width:1 from:0 till:8 width:15
bar:1890 color:cobar width:1 from:0 till:24 width:15
bar:1920 color:cobar width:1 from:0 till:50 width:15
bar:1950 color:cobar width:1 from:0 till:68 width:15
bar:1980 color:cobar width:1 from:0 till:133 width:15
bar:2010 color:oceanblue width:1 from:0 till:176 width:15
bar:2016 color:cobar width:1 from:0 till:173 width:15

PlotData=

bar:1770 at: 10 fontsize:S text: 1.8 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1800 at: 10 fontsize:S text: 2.2 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1830 at: 10 fontsize:S text: 3.1 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1860 at: 10 fontsize:S text: 7.6 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1890 at: 24 fontsize:S text: 24.3 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1920 at: 50 fontsize:S text: 50.4 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1950 at: 68 fontsize:S text: 67.8 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:1980 at: 133 fontsize:S text: 133.3 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:2010 at: 176 fontsize:S text: 176.5 shift:(-10,5) textcolor:black
bar:2016 at: 173 fontsize:S text: 173.4 shift:(-10,5) textcolor:black

</timeline> 2010 йылдың 30 июненә ҡарата халыҡ һаны 176 522 кеше тәшкил итә (21 урын Польшала), ҡала майҙаны — 88,33 км² (26-сы урын илдә), халыҡ тығыҙлығы — 1998 кеше/кв. км.

Планетарий

Иҡтисад

XIX быуат аҙағында ҡалала ике машиналар төҙөү заводы һәм шырпы фабрикаһы була. 1914 йылда инде эшләп килгән сәнәғәт предприятиеларының һаны 60-ҡа яҡын, шул иҫәптән ике һөт заводы, 2 тирмән, 3 типография, гәрсис етештереү буйынса фабрика, 4 һыра заводы, 9 мебель фабрикаһы, 7 кирбес, 2 черепица заводы, 3 кареталар эшләү оҫтаханаһы, сыбыртҡы фабрикаһында эшләй, бирсәткә, эш бейәләйҙәре тегеү фабрикаһы, кәрзиндәр үреү оҫтаханалары, 2 тараҡ фабрикаһы, 7 кер йыуыу һәм буяу оҫтаханалары була.

Ольштындағы Michelin заводы.

Икенсе донъя һуғышынан һуң Ольштында иҡтисади үҫеш көсәйә, ҡала Мазур һәм Вармияның мөһим административ үҙәгенә әйәләнә.

1967 йылда автомобиль шиналары заводы асыла, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте барлыҡҡа килә.

Белем

Вармия-Мазур университетының төп корпусы

Ольштын ҡалаһы Польша мәғарифының төп үҙәктәренең береһе булып тора.

Ҡалала бер йөҙҙән ашыу урта уҡыу йорттары һәм 6 юғары уҡыу йорттары эшләй.

Вармия-Мазур университетының гуманитар факультеты корпусы

Вармия-Мазур университетының Кортоволағы стадионы

Иҫтәлекле урын

Ольштын замогы.

Коперник һәйкәле

Вармия капитул замогының уң ҡанаты 1348 йылда төҙөлә башлай. Һуңғараҡ бинанаға яңы бер ҡат күтәртелә, ә XV—XVI быуаттарҙа көньяҡ ҡанаты һәм башняһының өҫкө өлөшө төҙөлә. 1516—1521 йылдарҙа замоктың администраторы Николай Коперник булған. Күркәм готика архитектураһы өлгөһөндә Вармия һәм Мазур музейы урынлашҡан.

Башҡа иҫтәлекле урындары

• Бейек ҡапҡа— Иҫке баш ҡалаға инеү урыны.
• Иҫке ратуша (XIV быуат)
• Яңы ратуша (1912—1915)
• Изге Якоб соборы (XIV быуат, XVI быуат)

Туғанлашҡан ҡалалар

• Калининград (Рәсәй)
• Гельзенкирхен (Германия)
• Луцк (Украина)

Билдәле кешеләр

• Ян Липский (1690—1746) — поляк католик руханийы, кардинал, Луцк (1732) һәм Краков епискобы (1732—1746). Речь Посполитаяның дипломатик һәм дәүләт эшмәкәре.
• Войчех Плохарский — поляк журналисы, автор, композитор, сәйәхәтсе.
• Зентара-Малевская, Мария — поляк яҙыусыһы һәм шағирәһе.
• Мамед Халидов — поляк ҡатнаш көрәш спортсыһы, чечен сығышлы.
• Йоанна Енджейчик — ҡатнаш көрәш оҫталығы спортсыһы, иң бәләкәй ауырлыҡтағы ҡатын-ҡыҙҙар категорияһында UFC чемпионы.

Әҙәбиәт

• «Маршрут по замкам и музеям в регионе Балтийского моря». Olsztyn. 2007.

Һылтанмалар

• Алленштейн // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
• Три дня в Ольштыне. Путеводитель (рус.)
• Ольштын 2010 йылдың 15 май көнөндә архивланған. (рус.)
• Городской портал Ольштына (пол.)
• Новости из Ольштына 2013 йылдың 3 апрель көнөндә архивланған. (пол.)
• Туристический справочник 2011 йылдың 15 май көнөндә архивланған. (инг.)