Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы

Дәйләғи Сирай улы Ноғоманов
Тыуған көнө	6 октябрь 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})
Тыуған урыны	БАССР, Стәрлетамаҡ кантоны, Әрмет ауылы
Вафат  булған көнө	13 октябрь 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (22 йәш)
Вафат булған урыны	Михалув ҡасабаһы янында (Варшаванан 20 км), Польша
Гражданлығы	СССР
Хеҙмәт иткән урыны	СССР
Ғәскәр төрө	бронетанк һәм механизацияланған ғәскәр
Хеҙмәт итеү йылдары	1941—1944 (1943 йылдың октябренән хәрәкәт итеүсе армияла)
Хәрби звание	Өлкән лейтенант
Часть	166-сы айырым инженер танк полкы (2-се штурм инженер-сапёр бригадаһы)
Вазифа	танк-тралсылар взводы командиры
Хәрби алыш/һуғыштар	Бөйөк Ватан һуғышы
Награда һәм премиялар

Дәйләғи Сирай улы Ноғоманов (рус. Нагуманов, Дайлягай Сираевич; 1922 йылдың 6 октябре, Түбәнге Әрмет — 1944 йылдың 12 октябре, Михалув^[d], Свентокшиское воеводство^[d]) — совет офицеры, танкист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945 йылдың 24 марты).

Биографияһы

Бала сағы, үҫмер йылдары

Дәйләғи Сирай улы Ноғоманов 1922 йылдың 6 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантонындағы Әрмет ауылында эшсе ғаиләһендә тыуа. Милләте буйынса — татар.

Стәрлетамаҡта 9 класты тамамлай, артабан Стәрлетамаҡ спирт комбинатында слесарь булып эшләй.

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы

1941 йылда Стәрлетамаҡ ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл армияға саҡырыла. 1943 йылда Һарытау танк училищеһын (рус.)баш. тамамлай. 1943 йылдың октябренән фронтта һуғыша, 1-се Украин, 1-се Белорус фронттарында хеҙмәт итә. 166-сы айырым инженер танк полкының танк-тралсылар взводы командиры була (2-се штурмлау инженер-сапёр бригадаһы, 70-се армия, 1-се Белорус фронты).

1944 йылдың 13 октябрендә Варшаванан төньяҡҡа табан 20 километр алыҫлыҡтағы Михалув ҡасабаһы янындағы алыш ваҡытында дошмандың 4 танкыһын һәм 30-ға яҡын пехотасыһын юҡ итә. Д. С. Ноғомановтың танкыһы яндырыла. Ул яраланған экипажға эвакуацияланырға бойора, шунан һуң янған машинаны дошман танкыһына ҡаршы таранға йүнәлтә.

Варшаванан төньяҡтараҡ, Велишев ҡасабаһы янында ерләнгән. Һуғыштан һуң Варшавала Звирски һәм Вигура аллеяһында яңынан ерләнә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указы менән «Командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ныҡлығы, батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн» өлкән лейтенант Ноғоманов Дәйләғи Сирай улына үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

Д. С. Ноғомановтың бүләкләү ҡағыҙынан:

Дошмандың танкылары һәм пехотаһы контрһөжүмдәрен кире ҡаҡҡан ваҡытта 1944 йылдың 12 октябрендә Михалув ҡасабаһы районында (Варшава ҡалаһынан төньяҡтараҡ) иптәш Ноғоманов, танк-тралсылар взводына етәкселек иткәндә пушканан атып 4 немец танкыһын һәм 30-ға яҡын гитлерсыны юҡ итә.

…Немец танкылары Ноғомановтың танкыһына һөжүм итә. Өлкән лейтенант Ноғоманов дошмандың 3 «пантера»һын яндыра. Тиҙҙән немецтар Ноғомановтың танкыһын яндыра. Экипаж яралана. Иптәш Ноғоманов экипажына машинанан сығырға бойора. Шунан идара итеүҙе үҙ ҡулына ала һәм янған танкыны алдағы «пантера»ға ҡаршы таранға алып бара.

Ике машина бәрелешеү һөҙөмтәһендә шартлай. Д. С. Ноғоманов һәләк була.

Д. С. Ноғомановтың танк экипаждары тарафынан дошмандың барлығы 10-ға яҡын танкыһы һәм штурмлау орудиеһы юҡ ителә.

.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

• Советтар Союзы Геройы (1945 йылдың 24 марты, үлгәндән һуң);
• Ленин ордены (1945 йылдың 24 марты, үлгәндән һуң);
• Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943 йылдың 15 ноябре);
• Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944 йылдың 12 июле).

Хәтер

• Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы урам Д. С. Ноғоманов исемен йөрөтә.
• Стәрлетамаҡта Г. К. Жуков исемендәге скверҙа Советтар Союзы Геройы Д. С. Ноғомановҡа бюст ҡуйылған, унда йыл һайын иҫтәлекле саралар үткәрелә.
• Стәрлетамаҡтағы Д. С. Ноғоманов уҡыған 4-се мәктәп 2020 йылдың 12 майынан уның исемен йөрөтә; мәктәп бинаһы диуарына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

Һылтанмалар

• Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы  (билдәһеҙ). «Герои страны» сайты.