Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы

Зәйтүнә Насретдинова
140px
Тыуғанда исеме	Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы Насретдинова
Тыуған көнө	1923 йылдың 14 авгусы(1923-08-14)
Тыуған урыны	Өфө, Өфө кантоны, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР
Вафат булған көнө	2009 йылдың 1 октябре(2009-10-01) (86 йәш)
Вафат булыу урыны	Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй
Гражданлығы	СССР  Рәсәй
Һөнәр	балет артисы
Әүҙемлек йылдары	1941—1964
Театр	Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры
Наградалары	«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы ||

Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы Насретдинова (рус. Зайтуна Агзямовна Насретдинова; 1923 йылдың 14 авгусы, Өфө, Өфө кантоны, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР — 2009 йылдың 1 октябре, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет балет артисы, педагог. СССР-ҙың (1955) һәм РСФСР-ҙың (1954) халыҡ, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1946) артисы. Октябрь Революцияһы (1976), «Почёт Билдәһе» (1946) ордендары кавалеры.

Биографияһы

1923 йылдың 14 авгусында Өфөлә тимер юл эшсеһе ғаиләһендә тыуған. Баш ҡаланың 20-се мәктәбен (әле — Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһы), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Ленинград хореография училищеһының (әле — А. Ваганова исемендәге рус балеты академияһы) башҡорт бүлексәһен тамамлай. 1941 йылдың июлендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһында солист булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.

Эшмәкәрлеге

Зәйтүнә Насретдинова сирек быуатҡа торошло оҙон сәхнә тормошонда милли, рус һәм сит ил классик спектаклдәрендә сағыу һәм ҡабатланмаҫ образдары аша үҙен киң диапазонлы талантлы классик бейеүсе тип танытты. Улар — Одетта һәм Одиллия, Аврора (П. Чайковскийҙың «Аҡҡош күле» һәм "Йоҡоға талған һылыу"ы), Никия, Китри (Л. Минкустың «Баядерка»һы һәм "Дон Кихот"ы), Жизель һәм Мирта (А. Адандың "Жизел"е), Франциска (И. Штраустың "Зәңгәр Дунай"ы), Эсмеральда (Ц. Пуниҙың «Эсмеральда»һы) һәм башҡалар.

«Сыңрау торна» тәүге милли балетындағы Зәйтүнгөл образы улар араһында айырым урынды биләй. Балет авторҙары — либреттист Ф. Ғәскәров, композиторҙар Л. Степанов һәм З. Исмәғилев үҙҙәренең әҫәрен йәш һәм талантлы балеринаға арнай. Улар Хәләф Сафиуллин менән театрҙың сит илдәргә гастролгә сыҡҡан тәүге артистары. Германия, Болгария, Венгрия, Польша, Куба, Монголия, Бөйөк Британия, Шотландия, Ирландия, Корея тамашасыларының һөйөүен яулай.

Зәйтүнә Насретдинова бар ғүмерен бейеүгә арнай һәм 40 йылдан ашыу Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балет труппаһының педагог-репетиторы булып эшләй. Уның тырышлығы менән Башҡортостанда бөтә донъяға танылыу яулаған Өфө балет мәктәбе эшләй.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

• Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1946);
• РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1949);
• РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1953);
• СССР-ҙың халыҡ артисы (1955);
• «Почёт Билдәһе» ордены (1949);
• Октябрь революцияһы ордены (1976);
• «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1946);
• Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Почёт грамоталары;
• «Мэтр танца» номинацияһында «Душа танца» апизы (2005, «Балет» журналы);
• Почётное звание «Международный профессионал» Почётлы исеме (2006, издательство «Международный биографический центр» нәшриәте);
• «Намыҫ һәм ҡаҙаныш өсөн» номинацияһында «Алтын битлек» милли театраль премияһы (2008).

Ғаиләһе

• Тормош иптәше — Хәләф Сафиуллин (1921—1965), балет артисы, балетмейстер. РСФСР-ҙың халыҡ (1955), БАССР-ҙың халыҡ (1949) һәм атҡаҙанған (1946) артисы.

Хәтер

• Өфөлә Зәйтүнә Насретдиноваға һәйкәл ҡуйыла.

Һылтанмалар

• Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
• Биография на сайте КИНО-ТЕАТР (рус.)
• Зайтуна Насретдинова: рожденная для легенды 2009 йылдың 11 сентябрь көнөндә архивланған. (рус.)
• Скончалась великая башкирская балерина Зайтуна Насретдинова (рус.)