Мастауы
| Ҡала | |||||
| Мастауы | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| бел. Паставы | |||||
 | |||||
|
|||||
| 55°07′ с. ш. 26°50′ в. д.GЯO | |||||
| Ил |
 Беларусь |
||||
| Область | Витебск | ||||
| Район | Мастауы | ||||
| Район Советының исполком рәйесе | Чепик Сергей Васильевич[1] | ||||
| Тарихы һәм географияһы | |||||
| Тәүге телгә алыу | 1409 | ||||
| Диңгеҙ кимәленән бейеклеге | 140[2] | ||||
| Сәғәт бүлкәте | UTC+3:00 | ||||
| Халҡы | |||||
| Халҡы | ▼ 18 772 кеше (2023) | ||||
| Һанлы идентификаторҙар | |||||
| Телефон коды | +375 2155 | ||||
| Почта индексы | 211875 | ||||
| Автомобиль коды | Ҡалып:НП-Белоруссия/Автокод | ||||
|
|
|||||
|
postavy.vitebsk-region.gov.by (белор.) (рус.) (инг.) |
|||||
|
|
|||||
| Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары | |||||
![Флаг[d]](/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Pastavy.svg)
![Герб[d]](/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Coat_of_Arms_of_Pastavy,_Belarus.svg)
Мастауы (Паставы) (бел. Паста́вы) — Беларусь Республикаһының Витебск өлкәһендәге ҡала. Мастауы районының административ үҙәге.
Халыҡ һаны — 18 450 кеше (2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).
Урынлашыуы: Мяделка йылғаһы буйында (Көнбайыш Двина бассейны), Витебск ҡалаһынан 245 км, Минск ҡалаһынан 160 км алыҫлыҡта. Ҡала биләмәһендә алты ҙур һыу ятҡылығы урынлаша.
Атамаһы
Хәҙерге Мастауы урынында элек Посадник тигән ауыл була, уның исеме «посадник» йәиһә «посад» һүҙенән килеп сыҡҡан тип фараз ителә. «Мастауы» (Паста́вы) атамаһы боронғо «постав» һүҙенә барып тоташа, ул «ҡоролма», «бина», «төп төҙөлөш», «тирмән ҡоролмаһы» йәиһә «ағас бысҡыһы урыны» мәғәнәһендә ҡулланыла. Шулай уҡ атаманың сығышы «став» — «быуа» һүҙенә бәйле булыуы ихтимал; был осраҡта ҡала «быуа буйында урынлашҡан» тигәнде аңлата.
А. Адамкович фекеренсә, Мастауы (Паставы) атамаһының балт тамырҙары бар һәм ул Литваның көнсығыш өлөшөндәге Мастауы районына яҡын урынлашҡан күл атамалары менән бәйле: Pastovis, Pastovys, Pastovėlis. Был күл исемдәре литва телендәге pаstovis һүҙенән килеп сыға, уның мәғәнәһе — «йылғала һыу ағымы бик аҡрын булған тәрән урын» һәм «ағыуһыҙ, тын торған һыу».
Тарихы
Мастауы тәүгә 1409 йылда телгә алына. Был йылда Литва бөйөк кенәзе Витовт-Александр Братш Зеновичҡа Мастауы ауылы һәм уның тирә-яғында урынлашҡан күл менән мәңгелек файҙаланыу хоҡуғын бүләк итеп бирә.
1628 йылда Мастауы үҙәге баҙар майҙанынан һәм ике сауҙа бинаһынан тора, 66 ихата иҫәпләнә. XVIII быуат уртаһына тиклем Мастаһы Мяделка йылғаһынан барлыҡҡа килгән ике күл ярҙарында урынлашҡан бәләкәй ауыл була. Ҡаланың үҙәге ғәҙәттә баҙар майҙаны булып тора, унан Мядель һәм Друя ҡалаларына сауҙа юлдары башлана. Майҙандың көнсығыш яғында XVI—XVIII быуаттарҙа төҙөлгән ағас рим-католик храмы һәм 1713 йылда нигеҙ һалынған грек-католик сиркәүе урынлашҡан. Күлдең икенсе ярында ағас францискан монастыры була. Был ҡоролмалар һаҡланмай: XIX — XX быуат башында улар таш биналар менән алмаштырыла.
1793 йылда икенсе Речь Посполитая бүленгәндән һуң, Мастауы Рәсәй империяһы составына инә һәм өйәҙ үҙәге статусын ала.
1796 йылдың 22 ғинуарында ҡалаға герб бирелә.
1921 йылдан ҡала Польша составында булып, Виленск воеводалығының повет үҙәге була.
1939 йылдың 17 сентябрендә ҡала Белорус фронтының Ҡыҙыл армия частары тарафынан баҫып алына һәм БССР составына инә.
1941 йылдың 6 июлендә Мастауы ҡалаһы немец ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына.
Ҡала 1944 йылдың 5 июлендә азат ителә.
1960 йылдан Мастауы Витебск өлкәһе составына инә һәм Мастауы районының административ үҙәге булып тора.
1995 йылдың 20 октябрендә Мастауы районы менән Мастауы ҡалаһы, уртаҡ административ үҙәк булараҡ, бер административ берәмеккә — Мастауы районына берләштерелә.
Беларус Республикаһы Президентының 2009 йылдың 2 июнендәге №277 указы менән Мастауы ҡалаһының флагы раҫлана.
Халыҡ һаны
| Халыҡ һаны[3][4][5][6][7][8]: | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Йыл | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2006 | 2011 | 2016 | 2018 | 2023 |
| Халыҡ һаны | 3400 | 10 566 | 15 139 | 17 982 | 19 022 | 21 041 | 20 022 | 19 869 | 20 039 | 20 000 | ▼18 772 |
1959 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 5311 белорус (50,27%), 3341 урыҫ (31,62%), 1195 поляк (11,31%), 370 украин, 128 йәһүд, 83 татар һәм 138 башҡа милләт вәкилдәре йәшәй
2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 16 955 белорус (85,8%), 1959 урыҫ (9,91%), 371 украин (1,88%), 300 поляк (1,52%), 64 сиған (0,32%), 30 литва һәм 30 татар (0,15%) иҫәпләнә.
Мәғариф
Ҡалала 4 мәктәп һәм 1 гимназия эшләй, шулай уҡ Мастауы дәүләт колледжы бар.
- ↑ Райисполком | | Поставский район | Поставы | Новости Постав | Новости Поставского района | Поставский райисполком. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 октябрь 2015. Архивировано 21 декабрь 2015 года.
- ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу *. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2019. Архивировано 27 июль 2011 года.
- ↑ Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям (кроме РСФСР). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2019. Архивировано 9 март 2011 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений, сел-райцентров и сельских поселений с населением свыше 5000 человек (кроме РСФСР). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2019. Архивировано 21 май 2012 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2019. Архивировано 21 октябрь 2006 года.
- ↑ Регионы Республики Беларусь. — Т. 1. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 78.
- ↑ Регионы Республики Беларусь. — Т. 1. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2012. — С. 57.