Жаңаөзен

Жаңаөзен
Жаңаөзен
	ҡаҙ. Жаңаөзен
	Герб
Административно-территориальная единица	Мангистауская область
Государство	Ҡаҙағстан;
Площадь	51,5;
Дата возникновения	1964 йылдың
Почтовый индекс	130200
Высота над уровнем моря	171
Глава исполнительной власти	Абилов, Елубай Джакаевич[d]
Часовой пояс	UTC+5:00
Официальное название	ҡаҙ. Жаңаөзен
Численность населения	▲156 000 кеше (2019);
	Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Жаңаөзен (ҡаҙ. Жаңаөзен /ʐɑˌŋɑʷøˈzʲen/, элекке Новый Узень) —Ҡаҙағстандың Мангистау өлкәһенең өлкә буйһоноуындағы ҡалаһы.

Тарихы

1964 йылда барлыҡҡа килгән, Манғышлаҡ (Маңғыстау) яйлаһында урынлашҡан. 1968 йылдан ҡала Новый Узень атамаһы менән йөрөй. 1993 йылдың 7 октябрендә Жаңаөзен тип үҙгәртелә.

1989 йылдың июнь айында Новый Узень ҡалаһында милли нигеҙҙә ҙур сыуалыштар була.

Рәсми версия буйынса, 2011 йылдың 16 декабрендә, нефтселәрҙең ете айға һуҙылған забастовкаһынан һуң, Жаңаөзендең төп майҙанында эске ғәскәрҙәре ҡорал ҡулланыуы арҡаһында күмәк сыуалыштар башлана, һәм был хәл рәсми мәғлүмәттәр буйынса 15 кешенең һәләк булыуына килтерә. Рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса 64 кеше һәләк була һәм 400 кеше яралана^[2]. Ғәскәр индерелгәндән һуң, бер айҙан ашыуға комендант сәғәте иғлан ителә. Был ваҡиғаларҙан һуң күпләп ҡулға алыуҙар була.^[3].

2012 йылдың июлендә забастовкалар үтә^[4], митинг әҙерләнә, ҡалаға эске ғәскәрҙәр индерелә^[5].

2012 йылдың октябрендә Маңғыстау өлкәһе әкиме Бауржан Мөхәмәтжановҡа өлкәндәр төркөмө ҡаланың исемен изге Бекет-ата хөрмәтенә атау тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә^[6]. 2012 йылдың декабрендә ҡала әкиме Серикбай Турымов ҡаланың исеме үҙгәртелмәйәсәген иғлан итә^[7].

2022 йылдың ғинуарында шыйыҡландырылған газға хаҡтарҙың кинәт артыуына ҡаршы протесттар башлана^[8].

Демографияһы

2019 йылдың башына халыҡ һаны 81 581, йәғни бөтә өлкә халҡының 12,03 %-н тәшкил иткән^[9]. Ҡала хакимиәте территорияһы составында 151 098 кеше йәшәгән, шуларҙың 98,67 проценты - ҡаҙаҡтар (98,7%) һәм урыҫтар (0,67%), ҡарағалпаҡтар (0,18%), үзбәктәр (0,15%)^[10]. 11,5 мең кеше йәшәгән Тәңге ҡасабаһын һәм 3,5 мең кешене үҙ эсенә ала. Жаңаөзен ҡалаһы хакимиәте составына ҡаланан башҡа 11,5 мең кеше йәшәгән Тәңге ҡасабаһы һәм 3,5 мең кеше йәшәгән Ҡызылсай ауылы инә. 2012 йылда ҡала составында Рәхәт ауылы барлыҡҡа килгән.

Иҡтисады

Нефть һәм тәбиғи газ сығарыу. «Ҡаҙаҡ газ эшкәртеү заводы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (ТОО). Быға тиклем ҡалала Ҡаҙғстандың төрлө төбәктәренән яуаплылыҡҡа тарттырылған енәйәтселәре тоолған холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт учреждениеһы урынлашҡан булған, улар 6656-сы хәрби часының өсөнсө уҡсылар ротаһы һағы аҫтында тотолған. Бынан тыш, ҡалала 2012 йылда асылған Ҡаҙағстан Республикаһы Милли гвардияһының йәмәғәт тәртибен контролдә тотоуҙы тәьмин итеүсе в/ч 5548-се хәрби часының һәм ВС РК — в/ч 51809-Г һауа оборонаһы бригадаһының айырым радиолокация ротаһы урынлашҡан. Ул элекке аэропорт булған ерҙә урынлашҡан^[11]

Ҡаланан Төньяҡ - Көньяҡ (Ҡаҙағстан- Төркмәнстан) тимер юл линияһы башлана^[12]^[13].

Власть органдары

Ҡаҙағстан Республикаһының 2001 йылдың 23 ғинуарында ҡабул ителгән «Ҡаҙағстан Республикаһында урындағы дәүләт идараһы һәм үҙидараһы тураһында» законына ярашлы, Жаңаөзен әкимен Маңғыстау әкиме тәғәйенләй.

Ҡала башлыҡтары

Төп мәҡәлә: Главы Жанаозена

Иҫкәрмәләр

↑ http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821
↑ Газета «Лада». Жанаозен
↑ Что происходит в Жанаозене — репортаж собкора КТК Ольги Юрьевой
↑ Жаңаөзендә нефтселәрҙең забастовкаһы
↑ Казахстан: в Жанаозен введены войска
↑ Жанаозен может быть переименован
↑ Жанаозен не будет переименован — аким города 2021 йылдың 12 июль көнөндә архивланған.
↑ В Казахстане третий день подряд сотни протестующих выходят на митинги из-за роста цен на газ (урыҫ). Новая газета (1641211140000). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 ғинуар 2022.
↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> тамғаһы дөрөҫ түгел; Stat төшөрмәләре өсөн текст юҡ
↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> тамғаһы дөрөҫ түгел; Stat2019 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
↑ В Жанаозене состоялось вручение Боевого Знамени личному составу в/ч 5548 (билдәһеҙ). Kiwi.kz. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2016. Архивировано из оригинала 20 апрель 2016 года. 2016 йылдың 20 апрель көнөндә архивланған.
↑ Посольство республики Казахстан в Туркменистане (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 июнь 2013. Архивировано из оригинала 29 июль 2012 года. 2012 йылдың 29 июль көнөндә архивланған.
↑ Между Казахстаном и Туркменистаном налажено прямое железнодорожное сообщение (билдәһеҙ). Архивировано 4 ғинуар 2014 года. 2014 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.

Ҡалып:НП городской администрации Жанаозена Ҡалып:НП Мангистауской области

[_f834ea433b36de83-1] ttp://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821

[autogenerated4-2] Газета «Лада». Жанаозен

[autogenerated1-3] Что происходит в Жанаозене — репортаж собкора КТК Ольги Юрьевой

[4] Жаңаөзендә нефтселәрҙең забастовкаһы

[5] Казахстан: в Жанаозен введены войска

[6] Жанаозен может быть переименован

[7] Жанаозен не будет переименован — аким города 2021 йылдың 12 июль көнөндә архивланған.

[8] В Казахстане третий день подряд сотни протестующих выходят на митинги из-за роста цен на газ (урыҫ). Новая газета (1641211140000). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 ғинуар 2022.

[Stat-9] Өҙөмтә хатаһы: <ref> тамғаһы дөрөҫ түгел; Stat төшөрмәләре өсөн текст юҡ

[Stat2019-10] Өҙөмтә хатаһы: <ref> тамғаһы дөрөҫ түгел; Stat2019 төшөрмәләре өсөн текст юҡ

[11] В Жанаозене состоялось вручение Боевого Знамени личному составу в/ч 5548 (билдәһеҙ). Kiwi.kz. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2016. Архивировано из оригинала 20 апрель 2016 года. 2016 йылдың 20 апрель көнөндә архивланған.

[12] Посольство республики Казахстан в Туркменистане (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 июнь 2013. Архивировано из оригинала 29 июль 2012 года. 2012 йылдың 29 июль көнөндә архивланған.

[13] Между Казахстаном и Туркменистаном налажено прямое железнодорожное сообщение (билдәһеҙ). Архивировано 4 ғинуар 2014 года. 2014 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]