Эстәлеккә күсергә

Быхау

Мегавики проектынан
Ҡала
Быхау
бел. Быхаў
Флаг[d] Герб[d]
Флаг[d] Герб[d]
53°31′34″ с. ш. 30°14′09″ в. д.GЯO
Ил Беларусь Беларусь
Область Могилёв
Район Быхау
Тарихы һәм географияһы
Нигеҙләнгән 1370
Тәүге телгә алыу 1430
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 155[3]
Климат Уртаса континенталь
Сәғәт бүлкәте UTC+3:00
Халҡы
Халҡы ▲17 100[1] кеше (2020)
Милли составы белорустар — 89,47 %
урыҫтар — 7,96 %
украиндар — 1,73 %
поляктар — 0,1 %
ҡалғандар — 0,74 %[2]
Һанлы идентификаторҙар
Телефон коды +375 2231
Почта индексы 213352, 213353
Автомобиль коды Ҡалып:НП-Белоруссия/Автокод
bykhov.gov.by
 (белор.) (рус.) (инг.)

Быхау (Белоруссия)
Быхау
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Быхау (бел. Бы́хаў) — Беларустың Могилёв өлкәһендә урынлашҡан ҡала, Могилёвтан 50 км алыҫлыҡта урынлаша. Быхау районының административ үҙәге.

Халыҡ һаны — 2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 16 296 кеше.

Геральдикаһы

Быхау ҡалаһының гербы һәм флагы 2001 йылдың 30 ноябрендәге Быхау район башҡарма комитетының № 11-2 ҡарары һәм 2001 йылдың 28 декабрендәге Быхау район депутаттар советының № 15-7 ҡарары менән раҫлана.

2002 йылдың 9 авгусында № 97 һанлы Герб матрикулында рәсми теркәлә. Был символдар ҡаланың тарихи һәм административ үҙенсәлектәрен сағылдырып, уның рәсми статусының мөһим өлөшө булып тора.

Тарихы

XVI—XVIII быуаттарҙа бында иң яҡшы атмалаҡтар ҡоймаһы оҫтаханаларының береһе урынлаша. Юғары квалификациялы оҫталар атмалаҡтар, йәҙрәләр, пулялар (бүрнә) һәм башҡа һуғыш кәрәк-яраҡтарын эшләп сығара, улар урта быуат Европаның хәрби индустрияһында мөһим ролен уйнай.

Атмалаҡтар ҡоймаһы оҫтаханаһы янында билдәле Быхау ҡорал оҫталыҡ мәктәбе урынлаша, унда оҫталар хәрби ҡорал яһау оҫталығын үҫтергән һәм камиллаштырған.

XVI быуат аҙағында — XVII быуат башында Бөйөк Литва кенәзлеге гетманы К. Ходкевич, аҙаҡ Сапега, Быхауҙы ныҡлы ҡәлғәгә әйләндерә. Майҙан ҡаланы ике өлөшкә бүлеп, ҡәлғә гарнизоны һалдаттарын әҙерләү урыны булып тора. Майҙан аша төньяҡтан көньяҡҡа төп урам үткә, ул Могилёв һәм Рогачёв кереү ҡапҡалары менән тамамлана.

1662 йылда Днепр буйлап Быхау янынан үтеп киткән австрий дипломаты һәм сәйәхәтсе Августин Мейерберг был ваҡиғаны үҙ донесениеларында телгә ала.

Уның яҙмалары шул дәүерҙәге Быхауҙың архитектураһын, тормошон һәм географик урынын асыҡлау өсөн мөһим сығанаҡ булып тора. Ул ҡалаға үҙ күҙәтеүҙәрен теркәп, уның хәрби һәм стратегик әһәмиәте тураһында мәғлүмәт бирә.

XVII—XVIII быуаттарҙа Быхауҙа тик ике монументаль таш ҡоролма — феодал ташһарайы һәм синагога (кәнәсә). Ҡалған бөтә төҙөлөштәр ағастан эшләнгән, шуға күрә улар ҡалаға йыш ҡына ябырылған ҡамауҙар һәм янғындар арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.

Ташһарай һәм синагога (кәнәсә) ғына һаҡланып ҡала, ләкин улар ҙа ҙур емереүҙәр күрә. Был ҡоролмалар ҡала тарихының төп архитектура мираҫтарының береһе булып тора.

1772 йылда Речь Посполитаяның беренсе бүленеше һөҙөмтәһендә Быхау Рәсәй империяһы составына инә.

1773 йылда ул уезд ҡалаһы тип теркәлә, административ үҙгәрештәр үтеп, яңы идара структураһына яраҡлаша. Ҡаланың үҫеш стратегияһын формалаштырыу маҡсатында 1778 йылда уның планы раҫлана, ә 1781 йылда рәсми гербы ҡабул ителә.

Быхауҙың Рәсәй составына инеүе уның административ һәм архитектура үҫешенә ҙур йоғонто яһай.

XIX быуат аҙағында Быхауҙа яҡынса алты ярым мең кеше йәшәгән, уларҙың күбеһе белорустар (3 077 кеше) һәм йәһүдтәр (3 036 кеше) була.

1902 йылдан башлап Быхау тимер юл станцияһы статусын ала.

1918 йылда немец ғәскәрҙәре Быхауҙы оккупациялай. Әммә Германиялағы Ноябрь революцияһынан һуң ҡалаға совет власы кире ҡайта.

1939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Быхауҙа 11 026 кеше йәшәй. Уларҙың этник составы: Белорустар — 6 749 кеше (61,2 %), Йәһүдтәр — 2 295 кеше (20,8 %), Урыҫтар — 1 354 кеше (12,3 %), Украиндар — 552 кеше (5 %).

1995 йылдың 20 октябрендә дөйөм административ үҙәккә эйә булған Быхау ҡалаһы менән Быхау районы бер административ берәмек итеп — Быхау районы итеп берләштерелә.

Халыҡ һаны

1897 йылдан алып халыҡ һаны[4][5][6][7][8][9][10][11]:
График временно недоступен. Старый тег <graph> отключён из соображений безопасности.
1897 1939 1959 1970 1979 1989 2006 2018 2020
6400 ▲ 11 026 ▲ 13 227 ▲ 17 371 ▲ 18 048 ▲ 20 049 ▼ 17 441 ▼ 17 185 ▼ 17 100
2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Быхауҙағы милли состав[12][13]
бөтәһе (2009) белорустар урыҫтар украиндар поляктар йәһүдтәр татарҙар
17 031 15 238 89,47 % 1355 7,96 % 294 1,73 % 17 0,1 % 15 0,09 % 14 0,08 %
  1. ↑ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа.
  2. ↑ Аналитические панели. Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 декабрь 2014. Архивировано из оригинала 1 июль 2018 года.
  3. ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
  4. ↑ Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. / гал. рэд. П. У. Броўка. — Т. 12: БССР. — Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1975. — С. 697.
  5. ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 г. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  6. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  7. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  8. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  9. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  10. ↑ Статистический ежегодник Могилёвской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2013. — С. 44-46.
  11. ↑ Статистический ежегодник Могилёвской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 45-47.
  12. ↑ Перепись населения 2009. Национальный состав Республики Беларусь. Том 3. — Мн., 2011 — С. 126—129.
  13. ↑ Национальный состав населения Могилёвской области
«https://ba.megawiki.ru/w/index.php?title=Быхау&oldid=18057» битенән алынған